Rys historyczny
Ruiny pałacu w Bychawie to malownicze pozostałości dawnej późnobarokowej rezydencji, której dzieje sięgają XVI-wiecznego zamku obronnego. Warownie wzniósł w latach 1537-1539 Mikołaj Pilecki herbu Leliwa. Budowla stanęła na półwyspie otoczonym stawami. W 1730 roku sędzia ziemski Dominik Stoiński gruntownie ją przebudował i przekształcił w reprezentacyjny pałac w stylu późnobarokowym. Okres świetności nie trwał jednak długo. W XIX wieku, wskutek gospodarczych zaniedbań, rezydencja zaczęła popadać w ruinę, a w latach 1934-1935 częściowa rozbiórka murów obwodowych na materiał budowlany dopełniła zniszczenia. Do dziś przetrwały jedynie fragmenty ścian, piwnice i fundamenty portyku, sąsiadujące z dawnymi zabudowaniami folwarcznymi. Obecnie zabytkowy teren służy mieszkańcom oraz turystom jako otwarta przestrzeń rekreacyjna.
Ruiny pałacu odzyskały dawny blask
Przedmiotem projektu było odrestaurowanie zabytkowych ruin pałacu i utworzenie miejsca będącego atrakcją turystyczną położoną przy ul. Mikołaja Pileckiego 9 w Bychawie. W ramach projektu dofinansowanego z Funduszy Europejskich wykonano prace remontowo-zabezpieczające ruin, które od 1967 roku są wpisane do rejestru zabytków Województwa Lubelskiego. Zakres ten obejmował m.in. stemplowanie otworów okiennych, usunięcie roślinności z murów, czy scalenie luźnych elementów korony murów wraz z jej zabezpieczeniem. Ponadto utwardzono teren poprzez wykonanie prac remontowych związanych z istniejącą nawierzchnią chodników, odtworzono miejsca uszkodzone w czasie prac budowlanych oraz zbudowano nowe utwardzenie. Dzięki temu główny skwer w ruinach pałacu zyska funkcję rekreacyjną z możliwością usytuowania na nim sceny mobilnej. Z myślą o odwiedzających pojawiła się także łąka o powierzchni ponad 360 m2 oraz mała architektura w postaci betonowo-drewnianych ławek ze zintegrowanymi koszami na śmieci, betonowy fortepian, stojak na 10 rowerów, lampy parkowe i iluminacja całego obiektu podkreślająca walory zabytkowych ruin. Kierowcy zyskali 10 miejsc postojowych, w tym 1 miejsce dla osób z niepełnosprawnościami. Nad całością zrewitalizowanego terenu będzie czuwał system monitoringu.
Efekty projektu
Realizacja projektu pn. „Poprawa dostępności do obiektów dziedzictwa poprzez odrestaurowanie ruin pałacu i utworzenie miejsca będącego atrakcją turystyczną w Bychawie” przełoży się na szereg wymiernych korzyści społeczno-gospodarczych dla całego regionu. Udostępnienie nowoczesnego terenu rekreacyjnego w Bychawie pozwoli nie tylko na optymalizację i obniżenie bieżących kosztów utrzymania infrastruktury, ale także na skuteczne ograniczenie aktów wandalizmu. Inwestycja wpłynie pozytywnie na poprawę stanu środowiska naturalnego, a zarazem stanie się silnym impulsem ekonomicznym pobudzającym rozwój oferty turystycznej oraz wspierającym lokalne firmy i rynek pracy. W efekcie mieszkańcy oraz turyści zyskają zupełnie nowe, atrakcyjne możliwości spędzania wolnego czasu w bezpiecznej i zadbanej przestrzeni. Szacuje się, że ponad 141 tys. mieszkańców Lubelskiego Obszaru Metropolitalnego zostanie objętych działaniami realizowanymi w ramach strategii zintegrowanego rozwoju terytorialnego, której elementem był projekt odnowy ruin pałacu w Bychawie. A roczna liczba odwiedzających obiekt wyniesie 300 osób.
Warto dodać, że Gmina Bychawa skutecznie i efektywnie korzysta ze wsparcia Funduszy Europejskich. Łącznie w ramach RPO WL na lata 2014-2020 i EEL 2021-2027 podpisano z Gminą Bychawa 20 umów o dofinansowanie projektów o wartości 103,5 mln zł, w tym dofinansowanie z UE to 85 mln zł. W ramach RPO WL 2014-2020 Gmina zrealizowała 9 projektów o łącznej całkowitej wartości ponad 21,3 mln zł, z czego dofinansowanie UE to 16,5 mln zł. Były to projekty z zakresu ekologii, odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej. Jednym z największych przedsięwzięć był montaż instalacji OZE dla mieszkańców. Gmina inwestowała także w poprawę efektywności energetycznej budynków publicznych, czego przykładem jest kompleksowa termomodernizacja Szkoły Podstawowej w Zaraszowie. Ważnym kierunkiem działań była również modernizacja i rozbudowa niskoemisyjnego oświetlenia drogowego LED w Bychawie i okolicznych miejscowościach. Działania proekologiczne uzupełnił projekt zagospodarowania terenu wokół Zalewu Bychawskiego, który zwiększył dostępność obszarów cennych przyrodniczo i krajobrazowo, rozwijając jednocześnie funkcje rekreacyjne i turystyczne gminy.
Z kolei w ramach programu FEL 2021-2027 podpisano 11 umów o łącznej wartości całkowitej ponad 82,2 mln zł, z czego dofinansowanie z UE to niemal 69 mln zł. W ramach tych 11 projektów zmodernizowano i doposażono już Przedszkole Samorządowe nr 1 w Bychawie, w trakcie realizacji pozostają projekty dotyczące: modernizacji i funkcjonowania Dziennego Domu Pomocy i Centrum Usług Społecznych w Bychawie, wsparcia uczniów w nauce języka angielskiego oraz zapewnieniu dodatkowych zajęć w szkołach podstawowych na terenie gminy w ramach programów Dobry start w przyszłość i Rozwiń skrzydła, czy poprawy atrakcyjności turystyczno–rekreacyjnej w ramach Strategii Terytorialnej Otuliny Roztocza 2025-2023.
